19 grudnia 2021

BOŻA MOC OPŁATKA

  „Jest taki zwyczaj w mym kraju rodzinnym,

   Gdy pierwsza gwiazda błyśnie na wieczornym niebie,

   Ludzie wspólnego gniazda łamią chleb biblijny,

   Najtkliwsze uczucie, przekazują w tym chlebie”  C. K. Norwid  

 

   Tradycja łamania się opłatkiem wywodzi się z czasów pierwszych chrześcijan, którzy spotykając się na modlitwie przełamywali się chlebem. We wczesnym  średniowieczu obdarowywano wiernych błogosławionym chlebem nazywanym eulogią, a także spożywano go na ucztach zwanych agapami. Eulogie posyłali sobie na znak równości, często wraz życzeniami kapłani, a także księża swoim wiernym. Nazwa opłatek – od łacińskiego słowa oblatum (dar ofiarny) – oznacza rodzaj bardzo płaskiego chleba  pieczonego w specjalny sposób w formach żeliwnych lub kamieniach, z białej mąki pszennej i wody, bez drożdży. Jest przaśny, czyli pozbawiony zakwasu i soli. Jest rodzajem chleba, uznawanym w kulturze ludowej za chleb „święty” lub „anielski”. Opłatki początkowo były zawsze okrągłe – koło było uważane za symbol doskonałości.

Ten "anielski" i "święty" chleb ma określone miejsce nie tylko w liturgii chrześcijańskiej (Hostia, komunikant), ale także w tradycji związanej z Bożym Narodzeniem.

Opłatek jako symbol jedności chrześcijan jest znakiem pokuju i miłości, niesionych w dźwięku jego pękającej tafli, podczas składania sobie wzajemnych życzeń przed wieczerzą wigilijną. Wzruszenie i ożywienie wiary związanej z narodzeniem Bożej Dzieciny, przynosi przebaczenie, pojednanie i nadzieję na nowe lepsze jutro. 

Poświęcony opłatek o prostokątnym kształcie wszedł do bożonarodzeniowej obrzędowości na przełomie XVIII i XIX wieku. 

Dawniej obowiązek wypiekania opłatków zastrzeżony był dla zakonników, potem należał do organistów, a czasem kościelnych. W proces wypieku zaangażowana była cała rodzina organisty. Specjalne metalowe formy, służace do wypieku były w postaci dużych szczypiec, zakończonych dwoma prostokątami, rozgrzewanymi nad ogniem, pomiędzy które wlewano ciasto; wyryty w metalu wzór odbijał się obustronnie na opłatku. Były to najczęściej sceny z Bożego Narodzenia, a dzisiaj wypiekiem opłatków zajmują się różnego rodzaju firmy, które dostarczają je do kościołów i sklepów z dewocjonaliami. W dzisiejszej tradycji znamy przede wszystkim opłatki białe, ale kiedyś wyrabiano także kolorowe, z użyciem barwników roślinnych, przeznaczone w tradycji dla bydła i na różnego rodzaju ozdoby. Na wsiach w Polsce, po wieczerzy wigilijnej gospodyni po kolacji, do  resztek potraw, dodawała kolorowy opłatek i zanosiła do stajni i obory, gdzie częstowała nim zwierzęta, zwłaszcza bydło, co miało zabezpieczyć je przed wszelkim złem, a krowom zapewnić obfitość mleka.

Opłatek zawsze stanowił jeden z najważniejszych elementów Wigilii. Kładziono go na stole i po odmówieniu wspólnej modlitwy na początku wieczerzy dzielono się nim. Dzielnie się opłatkiem zaczynała „głowa rodziny” lub osoba najstarsza wiekiem. Często smarowano opłatki miodem, aby zapewnić sobie słodkie i dostatnie życie w nadchodzącym roku. Wierzono w magiczne i lecznicze właściwości opłatka. Kładziono go na pustym nakryciu przeznaczonym dla dusz zmarłych członków rodziny. Osoba, która podzieliła się w Wigilię opłatkiem, miała przez cały rok nie zaznać głodu, a zgubiwszy się w lesie miała odnaleźć właściwą drogę. Okruchy opłatka wrzucano do studni, aby oczyścić wodę i zapewnić zdrowie ludziom i zwierzętom. Kawałki opłatka podkładano także podczas wieczerzy pod miski – jeśli przykleiły się do dna, miało to wróżyć dobry urodzaj tej rośliny, z której sporządzona była dana potrawa. 

Opłatek stał się również silnym ogniwem jednoczącym nasz naród w czasie trudnych przeżyć historycznych, dając nam poczucie jedności w Bogu i wzajemnego wsparcia. 

Zarówno opisy wszystkich tradycji ludowych, jak i podkreślenie historycznej mocy tego Bożego Chleba, wskazują nam dzisiaj, że chwila wzajemnego dzielenia się nim po modlitwie, przed rozpoczęciem WIECZERZY WIGILIJNEJ w naszych domach, ma wzbudzić w nas silną więź z rodzącym się Jezusem, by przychodząc w Betlejem naszych serc, przyniósł nam pradziwą miłość, zgodę i pojednanie, a także pamięć o chorych i samotnych, aby wypełniły się słowa "Hymnu Anielskiego" -  "CHWAŁA NA WYSOKOŚCI BOGU,  A NA ZIEMII POKÓJ LUDZIOM DOBREJ WOLI"

ks. Proboszcz

Używamy plików cookies Ta witryna korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności i plików Cookies .
Korzystanie z niniejszej witryny internetowej bez zmiany ustawień jest równoznaczne ze zgodą użytkownika na stosowanie plików Cookies. Zrozumiałem i akceptuję.
107 0.15872883796692